| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਆਤਮਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨੁਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵੰਤ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |
| ਮੂਲ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ | ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ “ਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥ” ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1604 ਈ. ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸਮੇਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇਕ ਆਤਮਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। |
| ਜੀਵੰਤ ਗੁਰੂ | ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮੂਰਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਆਤਮਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। |
| ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ | – ਇਕ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਏਕਤਾ- ਸਮਾਨਤਾ: ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਰਗ ਵੰਡ ਦਾ ਇਨਕਾਰ- ਸੇਵਾ (ਲੰਗਰ): ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ- ਸਿਮਰਨ: ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਆਤਮਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ- ਨਿਮਰਤਾ: ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ- ਸੰਤੋਖ: ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ |
| ਪਾਠ ਤੇ ਸੰਗੀਤ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਕ ਅਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਇਬਾਦਤ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਦੀ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ। |
| ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਦੇਸ਼ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਧਰਮਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਆਰ, ਏਕਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ | ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜੀਵੰਤ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਾਹਦਾਰੀ ਚਾਨਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। |